In onze rubriek ‘Achter de schermen bij…’ bezoeken we organisaties die zich bezighouden met een veilige en vlotte doorvaart van het scheepvaartverkeer. Dit keer gingen we langs bij het Kustwachtcentrum in Den Helder. Hier werkt de 23-jarige Marike Lagerweij als Watch Officer VTMon. Zij houdt het scheepvaartverkeer rond de windmolenparken op de Noordzee in de gaten. “Je weet nooit precies hoe een dienst gaat verlopen. Dat maakt het werk heel interessant.”
“Tijdens de Zeevaartschool kwam ik erachter dat het varen mij niet zo trok. De nautische wereld vond ik wel interessant, alleen het technische aspect aan boord paste niet zo goed bij mij. Ik was toen ook vrijwilliger bij de KNRM, als opstapper op reddingboot Arie Visser op station West-Terschelling. Ik sprak daar met collega’s over wat ik dan wél zou kunnen doen. Zij zeiden: je kunt ook bij de Kustwacht gaan werken. Dat leek me wel wat.”
Een nieuwe functie
“Ik besloot toen te solliciteren op de functie van Watch Officer Safety, maar was te laat om nog met de opleiding mee te doen. De Kustwacht wees me toen op iets heel nieuws: de functie van Watch Officer VTMon. Ik ben me erin gaan verdiepen en zag dat die baan in grote lijnen overeenkwam met wat ik zocht. Een collega van de KNRM vond het werk goed bij mij passen. Ook verwachtte hij dat de ontwikkelingen rond windmolenparken op de Noordzee voor interessante uitdagingen zouden zorgen. Ik besloot de gok te wagen.
Inmiddels zijn we bijna een jaar verder: ik werk sinds oktober 2025 als VTMon-operator. Ik zat bij de eerste lichting die de opleiding bij NNVO in ging. Dat maakt het best bijzonder, want de functie was en is nog volop in ontwikkeling. Ik heb een verkorte VTSO-opleiding gevolgd, omdat het werk veel overeenkomsten heeft met dat van een VTSO. Tijdens de opleiding krijg je met praktijkoefeningen allerlei scenario’s voorgeschoteld. Dat heeft me vooral geholpen om efficiënt met de scheepvaart te communiceren. Bij elkaar duurt het opleidingstraject voor een VTMon’er negen maanden, dat is inclusief de basisopleiding die je bij de Kustwacht krijgt.”
Verkeersbeeld
“Onze VTMon-desk is onderdeel van de meldkamer in het Kustwachtcentrum en is 24 uur per dag operationeel. Er wordt in ploegendiensten gewerkt. We houden vooral de windmolenparken op de Noordzee in de gaten, maar letten natuurlijk ook op wat er in de omgeving gebeurt. Tijdens een ochtenddienst zie je veel kleine tenders richting de windmolenparken varen voor onderhoudswerkzaamheden aan de turbines of transformatorunits. Bij windparken die nog in aanbouw zijn, varen vaak grote kraanschepen, omdat de turbines daar nog worden opgebouwd. Dat levert weer een heel ander verkeersbeeld op.”
Toestemming om het park in te varen
“Een belangrijk onderdeel van ons werk is controleren of schepen die een windmolenpark binnenvaren daar ook toestemming voor hebben. We staan daarvoor in contact met de exploitanten van de parken. Zij leveren ons dagelijks een lijst met schepen die het park in mogen. Schepen kunnen ook toestemming vragen voor bijvoorbeeld een inspectie van de zeebodem of kabels. Wij controleren vervolgens of alles volgens de regels verloopt. Het is niet zo dat je per definitie niet in een windmolenpark mag varen, maar er gelden wel strenge regels en je mag lang niet overal komen.
‘Er ligt natuurlijk geen rood lijntje om een windmolenpark’
Vooral in de zomer kan het druk zijn met recreatievaart. In een aantal oudere windparken, zoals bij Egmond aan Zee en het Prinses Amalia Windpark, is onder voorwaarden beperkte doorvaart mogelijk. Niet iedereen is daarvan op de hoogte. Het kan gebeuren dat je bijvoorbeeld een zeilboot richting een gebied ziet varen waar dat niet is toegestaan. Op zo’n moment roepen we het schip op en leggen we uit dat het daar niet mag varen. Er ligt natuurlijk geen rood lijntje om een windmolenpark; als schipper moet je met behulp van actuele kaarten controleren waar de grenzen liggen.”
Extra ogen op het water
“Bij windmolenparken is het soms lastig om het verkeersbeeld goed te interpreteren. De turbines kunnen invloed hebben op radar- en AIS-signalen. Daardoor kunnen er soms valse echo’s ontstaan. We combineren daarom verschillende informatiebronnen om het verkeersbeeld goed te kunnen beoordelen.
Voor de windparken bij Borssele en Hollandse Kust kunnen we een beroep doen op Emergency Response & Towing Vessels, de ERTV’s. Deze schepen zorgen voor extra ogen op het water en kunnen aanvaringen voorkomen. Driftende of stuurloze schepen kunnen zij opvangen en zo voorkomen dat ze tegen een windturbine of transformatorplatform terechtkomen.
In het afgelopen jaar heb ik een paar keer een ERTV ingezet. Soms omdat ik twijfelde over een radarcontact of omdat we geen contact konden krijgen met een schip via de marifoon. Eén keer voer een zeiljacht recht op een windpark af. We kregen geen contact en wisten dus niet waarom het schip die koers bleef varen. We hebben toen een ERTV erop afgestuurd. Uiteindelijk bleek dat de schipper de automatische piloot had aangezet en draaide hij op tijd bij.”
Spannend moment
“Het werk is heel dynamisch. Elke situatie is anders en je weet nooit precies hoe iets gaat lopen. Ik weet nog goed dat ik, toen ik nog maar net op de meldkamer zat, een situatie meemaakte waarbij twee schepen met elkaar in conflict kwamen. Het ene schip wilde het andere oplopen, maar dat ging niet goed. Het schip dat werd opgelopen, hield koers en reageerde niet. Toen het vervolgens van koers veranderde, bevond het andere schip zich al aan de binnenzijde. Op kanaal 16 hoorde ik een van de schippers schreeuwen: ‘Wat ga je nu doen!?’
Op zo’n moment moet je goed inschatten wat er nodig is, aan de hand van de tracks van de schepen. Ik heb toen contact gezocht met de verkeerspost in de buurt, maar zij kregen met beide schippers geen contact. Gelukkig kon een van de twee schepen uitwijken. Volgens mij scheelde het maar vijftig tot honderd meter. Ik vertel het nu heel rustig, maar op dat moment brak het zweet me uit.”
Blijven leren
“Voor dit werk moet je stressbestendig zijn of de potentie hebben om dat te worden. Je werkt tenslotte in een meldkameromgeving, met allerlei piepjes en belletjes om je heen. Daarnaast is observerend vermogen belangrijk. Je moet goed kunnen kijken, verbanden kunnen leggen en alert blijven. Maar je moet vooral bereid zijn om te blijven leren. Er is hier ontzettend veel om uit te pluizen en geen dienst is hetzelfde. Ik leer zelf nog elke dag bij en dat is precies wat ik zo leuk vind aan dit werk.”
Ben jij werkzaam als nautisch medewerker en vind je het leuk om een inkijkje te geven in jouw baan? Geef je dan op voor deze rubriek via communicatie@nnvo.nl
